Symbol Cs, (łac. Ceasium), pierwiastek chem., metal, Z = 55, m.at. 132,9054u, grupa ↑ litowców. Odkryty w 1860 r. przez R. Bunsena i G. Kirchhoffa. Czysty metal otrzymał w 1882 r. K. Setterberg. W przyrodzie występuje w minerale pollucycie i jako domieszka minerałów litu; zawartość w skorupie ziemskiej: 3,2·10^-4% mas. C. jest srebrzystoszary (o złocistożółtym połysku na przekroju) i miękki - najbardziej miękki metal; t.t. 28,4°C, t.w. 669,3°C, gęstość 1,87g·cm^-3. Konfiguracja elektronów walencyjnych atomów c. 6s¹; w związkach występuje na I stopniu utlenienia (jon Cs⁺ jest bezbarwny). C. jest pierwiastkiem bardzo reaktywnym - jest najaktywniejszym metalem (nie licząc fransu, nie posiadającego izotopów trwałych); na powietrzu spala się do ponadtlenku cezu CsO₂. Rozkłada wodę (nawet w postaci lodu) wybuchowo ; gwałtownie roztwarza się w kwasach i alkoholach wypierając z nich wodór. Gwałtownie reaguje z fluorowcami, wodorem, fosforem, siarką i amoniakiem (dając amidek cezu CsNH₂ i H₂). Rozp. w ciekłym amoniaku, daje roztwór o bardzo wysokim przewodnictwie elektrycznym. Metal, tlenek i wodorotlenek mają właściwości zasadowe. C. barwi płomień na fioletowoniebiesko. Stosowany jako katalizator wielu reakcji chem., materiał do wyrobu katod i ↑ getterów w fotokomórkach. C. stosuje się także do budowy zegarów atomowych; ich dokładność wynosi 5 sekund na 300 lat. Od 1967 r. określona ilość drgań atomów izotopu cezu ¹³³Cs jest podstawą definicji sekundy. Radioaktywny izotop cezu ¹³⁷Cs (τ_1/2 = 30,17 lat), jeden z najniebezpieczniejszych produktów rozszczepienia jąder uranu i plutonu, powstający podczas wybuchów jądrowych oraz w reaktorach jądrowych elektrowni jądrowych; silna trucizna środowiskowa. Stosowany w medycynie i defektoskopii jako źródło promieniowania γ. C. otrzymuje się przez elektrolizę stopionego CsOH lub jego redukcję magnezem. C. powoduje silne poparzenia skóry i błon śluzowych; sole cezu są silnie trujące.