Czynniki glebotwórcze:

- warunki klimatyczne (charakter zwietrzeliny, nawilgocenie gleby, okres i warunki wegetacji roślin, przyrost masy biologicznej i tempo jej rozkładu)

- roślinność naturalna (odczyn ściółki, jakość rozkładającej się materii organicznej)

- warunki wodne (ilość roślin à ilość składników pokarmowych w glebie)

- budowa geologiczna (przebieg wietrzenia, zawartość mineralnych składników pokarmowych, struktura gleby à ilość powietrza i wilgoci w glebie)

- rzeźba terenu (nawilgocenie, warunki termiczne, tempo erozji, transport materiału zwietrzelinowego oraz jego sedymentacja)

Gleby strefowe:

Gleby ferralitowe – występują w klimacie gorącym, wilgotnym, gdzie duża ilość opadów i wysoka temperatura sprzyjają wietrzeniu laterytowemu; powierzchniowa warstwa składa się niemal wyłącznie z wodorotlenków żelaza i glinu; występują pod wilgotnymi lasami równikowymi (czerwone) i pod lasami monsunowymi oraz wilgotnymi sawannami (czerwonożółte); wartość próchnicy jest w nich niewielka

Buroziemy i szaroziemy – występują na półpustyniach i sawannach (Azja, Australia, obie Ameryki); zawierają niewielką ilość próchnicy; mają małe znaczenie dla rolnictwa

Gleby cynamonowe – występują w klimacie umiarkowanym kontynentalnym; dobra przepuszczalność i zdolność zatrzymywania wody; wysoki poziom próchnicy, wysoka zawartość wapnia, obojętny odczyn

Gleby brunatne – występują w strefie klimatycznej umiarkowanej ciepłej o cechach oceanicznych; wysoki poziom próchnicy

Bielice – występują w klimacie umiarkowanym chłodnym; słabo rozwinięty poziom próchnicy

Gleby tundrowe – klimat subpolarny; płytkie, słabo wykształcone, czasem oglejone

Gleby astrefowe:

Rędziny –  zasobne w węglan wapnia, bogate w próchnice

Czarne ziemie – Powstają w zagłębieniach terenu z wysokim poziomem wód gruntowych, przy udziale roślinności łąkowej; żyzne

Gleby bagienne – tworzą się w ujściach rzek